Pemerintahan dalam Islam: Maksud, Ketaatan kepada Pemerintah dan Isu Perbezaan Pendapat

🔴 Q3: Pemerintahan — Maksud, Konsep dan Jenisnya

Soalan: Apakah definisi pemerintah dalam Islam? Bagaimanakah konsep pemerintahan dalam konteks Malaysia? Jika berlaku perbezaan pendirian antara institusi Raja dengan kerajaan yang dipilih oleh rakyat, siapakah yang wajib ditaati?

A. Definisi Pemerintah dalam Islam

Pemerintahan merangkumi urusan mengurus negara dan masyarakat bagi memenuhi keperluan rakyat serta memelihara kemaslahatan umum.

Antara asas penting pemerintahan dalam Islam ialah firman Allah SWT dalam Surah al-Nisa’, ayat 58–59. Ayat-ayat ini menggariskan beberapa prinsip utama, iaitu:

1. Taat kepada Allah dan Rasul-Nya sebagai asas tertinggi dalam kehidupan seorang Muslim.
2. Taat kepada pemerintah yang mempunyai autoriti, dalam perkara yang selaras dengan ketetapan syarak.
3. Merujuk kembali kepada Allah dan Rasul-Nya apabila berlaku perselisihan, dengan memahami nas agama berdasarkan kaedah ilmu yang muktabar.

Oleh itu, ketaatan kepada pemerintah bukanlah ketaatan mutlak tanpa batas. Ia perlu difahami bersama kewajipan mematuhi perintah Allah dan Rasul-Nya serta prinsip keadilan dan kemaslahatan masyarakat.

B. Sistem Pemerintahan dalam Konteks Malaysia

Malaysia mengamalkan sistem demokrasi berparlimen di bawah Raja Berperlembagaan. Dalam sistem ini, institusi Yang di-Pertuan Agong dan Raja-Raja Melayu berperanan menurut kedudukan serta bidang kuasa yang ditetapkan oleh Perlembagaan Persekutuan dan perlembagaan negeri masing-masing. Raja dan Perdana menteri, check and balance. Modelnya ialah United Kingdom.

Pada masa yang sama, kerajaan dibentuk melalui proses pilihan raya dan beroperasi berdasarkan prinsip serta peruntukan perlembagaan.

Sistem ini melibatkan pembahagian kuasa dan mekanisme semak dan imbang antara institusi-institusi negara. Walau bagaimanapun, hubungan antara institusi Raja, kerajaan dan badan-badan negara tidak boleh disederhanakan sebagai dua kuasa yang sentiasa setara atau sentiasa bertentangan. Bidang kuasa setiap institusi bergantung pada peruntukan perlembagaan yang berkenaan.

C. Jika Berlaku Pertembungan antara Institusi Raja dengan Kerajaan, Siapakah yang Wajib Ditaati?

Persoalan ini perlu diteliti berdasarkan isu sebenar, bidang kuasa setiap institusi, peruntukan undang-undang dan punca pertikaian.

Tidak wajar membuat kesimpulan umum bahawa rakyat mesti sentiasa memihak kepada satu institusi tanpa meneliti keadaan yang berlaku. Sebaliknya, perkara berikut perlu dipertimbangkan:

• Apakah isu yang menjadi punca pertikaian?
• Apakah bidang kuasa yang diperuntukkan kepada setiap institusi?
• Adakah tindakan yang dipertikaikan selaras dengan Perlembagaan dan undang-undang?
• Apakah penyelesaian yang dapat memelihara keadilan, ketenteraman awam dan kemaslahatan rakyat?

Dalam tradisi sejarah Islam, terdapat pelbagai peristiwa perselisihan politik yang melibatkan pemerintah dan kelompok masyarakat. Sebagaimana ada dua kerajaan di zaman Ali, ada dua kerajaan di zaman Yazid bin Muawiyah. ada rakyat yang memihak dan ada rakyat yang berkecuali.

Kesimpulan: Ketaatan kepada pemerintah perlu difahami berdasarkan prinsip syarak, manakala pertikaian mengenai bidang kuasa institusi negara hendaklah ditangani melalui Perlembagaan, undang-undang dan saluran yang sah.

🔴 Q4: Adakah Wujud Rukhsah dalam Ketaatan kepada Pemerintah? Adakah Orang yang Tidak Mentaati Pemerintah Dikira sebagai Khawarij?

A. Ketaatan kepada Pemerintah: Isu Akidah atau Maslahah Politik?

Muhammad al-Tahir ibn ‘Ashur mengingatkan tentang bahaya memasukkan perkara yang bukan daripada asas tauhid ke dalam persoalan akidah semata-mata untuk membesarkan kedudukannya pada pandangan orang awam.

“Memasukkan ke dalam tauhid perkara-perkara yang bukan daripadanya. Tujuan untuk membesarkannya pada mata orang awam seperti masalah khilafiyyah, tentang keluar menentang penguasa, mengenai mengikut salah satu imam mazhab yang empat…”.

Rujukan: Muhammad al-Tahir ibn ‘Ashur, Alaysa al-Subh bi Qarib, hlm. 186, Dar Suhnun, Tunisia.

Prinsip ini mengingatkan kita supaya tidak menjadikan setiap perselisihan politik sebagai ukuran iman dan kufur. Perselisihan politik perlu dinilai berdasarkan dalil, konteks, tindakan dan kesan yang ditimbulkannya.

Perkara yang sama terpakai apabila sokongan kepada parti politik dijadikan ukuran akidah. Mengkafirkan atau menyesatkan seseorang semata-mata kerana dia tidak menyokong parti tertentu merupakan tindakan yang memerlukan penelitian serius berdasarkan neraca ilmu, bukan sentimen kepartian.

Perbincangan tentang isu ini turut disentuh dalam penulisan Dr. Mohd Asri Zainul Abidin di laman DrMAZA.com.

“Ia akan membawa kekecohan iaitu kafir-mengkafir, ataupun sesat menyesat kerana politik. Hal yang sama berlaku kepada golongan yang menjadikan penyertaan kepada parti politik mereka termasuk dalam isu akidah, lantas mereka mengkafirkan ataupun memandang sesat sesiapa yang tidak menyokong parti tertentu. Sejarah hitam kafir mengkafir di Malaysia ini adalah hasil dari nas-nas agama ditafsirkan menurut kehendak politik kepartian.”

Manakala salafiyah, kata ianya usyul akidah atau usyul sunnah

B. Ketaatan sebagai Keperluan dalam Pentadbiran Negara

Ketaatan kepada pemerintah juga boleh dibincangkan dari sudut maslahah siyasiyyah, iaitu kemaslahatan politik dan pentadbiran. Atau rule of thumb, cause and effect.

Ia bukan isu rukhsah, kerana rukhsah dalam isu yang lain.

Negara memerlukan institusi pemerintahan yang berfungsi, undang-undang yang dipatuhi dan kerjasama masyarakat untuk menjamin kestabilan. Tanpa tahap kepatuhan yang mencukupi terhadap undang-undang dan arahan yang sah, pentadbiran akan menghadapi kesukaran untuk melaksanakan tanggungjawabnya.

Keadaan ini boleh diumpamakan seperti sebuah kenderaan yang mempunyai enjin berkuasa tinggi tetapi tidak dapat bergerak dengan baik jika sistem penghantar kuasanya tidak berfungsi. Begitu juga kerajaan: keupayaan pentadbiran bukan hanya bergantung pada kekuatan institusi, tetapi turut memerlukan kerjasama rakyat dan keyakinan terhadap sistem pemerintahan.

Namun demikian, kerjasama rakyat tidak bermaksud pemerintah bebas daripada teguran atau semakan. Pemerintahan yang baik turut memerlukan akauntabiliti, keadilan dan ruang untuk menyampaikan nasihat serta kritikan melalui saluran yang sah.

Oleh itu, isu ketaatan tidak semestinya boleh dihuraikan sebagai persoalan rukhsah. Rukhsah merujuk kepada kelonggaran hukum syarak dalam keadaan tertentu berdasarkan dalil dan syaratnya. Perbincangan tentang ketaatan kepada pemerintah pula mempunyai perbahasan tersendiri dalam fiqh siyasah dan hukum berkaitan pemerintahan.

C. Adakah Setiap Orang yang Tidak Mentaati Pemerintah Dikira sebagai Khawarij?

Tidak. Seseorang yang tidak mematuhi sesuatu arahan pemerintah tidak secara automatik boleh dihukum sebagai Khawarij.

Istilah Khawarij merujuk kepada aliran yang mempunyai latar belakang sejarah, pegangan dan ciri-ciri tertentu. Dalam perbahasan, pemberontakan bersenjata terhadap pemerintah merupakan antara isu penting yang dibincangkan berkaitan kelompok Khawarij. Walau bagaimanapun, takrif Khawarij tidak boleh disempitkan kepada satu ciri semata-mata tanpa mengambil kira perbahasan ulama mengenainya.

Perlu dibezakan antara beberapa keadaan:

1. Kritikan terhadap pemerintah: Menegur dasar atau tindakan pemerintah melalui cara yang sah tidak dengan sendirinya menjadikan seseorang itu Khawarij.
2. Ketidakpatuhan terhadap sesuatu arahan: Hukumnya bergantung pada jenis arahan, kewajipan yang terlibat, alasan ketidakpatuhan dan keadaan sebenar.
3. Pemberontakan bersenjata: Tindakan mengangkat senjata terhadap pemerintah mempunyai perbahasan hukum yang khusus dan tidak boleh disamakan dengan kritikan atau perbezaan pendapat biasa.

Justeru, penilaian terhadap seseorang atau sesuatu kumpulan perlu dilakukan dengan berhati-hati berdasarkan fakta, prinsip syarak dan penjelasan ulama yang berautoriti. Label seperti Khawarij tidak sepatutnya digunakan secara sewenang-wenangnya dalam perselisihan politik.

🔴 Q5: Apakah Hukum Memilih Pemerintah Bukan Muslim? Adakah Umat Islam Wajib Mentaati Pemerintah Bukan Muslim?

A. Pelantikan Pemimpin Bukan Muslim dalam Negara Islam

Dalam perbahasan fiqh siyasah , para ulama membincangkan syarat-syarat bagi jawatan pemerintahan tertinggi dalam negara Islam. Sebahagian besar perbahasan menetapkan bahawa jawatan kepimpinan tertinggi  seperti Ketua Negara dan Ketua Tentera hendaklah dipegang oleh seorang Muslim.

Antara dalil yang dibincangkan ialah firman Allah SWT dalam Surah Ali ‘Imran, ayat 118, yang memberikan peringatan kepada orang beriman agar berhati-hati dalam menjadikan pihak tertentu sebagai orang kepercayaan yang mengetahui rahsia mereka.

Walau bagaimanapun, ayat ini perlu difahami berdasarkan konteks, tafsiran ulama dan perbahasan berkaitan hubungan dengan golongan bukan Islam. Ia tidak wajar digunakan secara terpisah untuk membuat kesimpulan bahawa semua bentuk kerjasama atau pelantikan bukan Muslim dalam pentadbiran adalah dilarang.

Perbahasan mengenai jawatan tertinggi negara juga perlu dibezakan daripada pelantikan menteri, pegawai pentadbiran, pakar profesional dan penjawat awam dalam sistem pemerintahan yang berbeza.

B. Pelantikan Bukan Muslim dalam Pentadbiran

Dalam sejarah pemerintahan Islam, terdapat perbincangan mengenai penglibatan golongan bukan Muslim, termasuk ahli zimmah, dalam urusan pentadbiran dan jawatan tertentu. Perbahasan ini muncul dalam karya fiqh siyasah dengan mengambil kira jenis jawatan, bidang kuasa, amanah, kepentingan negara dan keadaan masyarakat.

Antara rujukan moden yang membincangkan persoalan pemerintahan dan pentadbiran ialah karya Fiqh al-Dawlah oleh Syeikh Dr. Yusuf al-Qaradawi yang menyebutkan ( zaman selepas kewafatan Rasulullah saw ) pernah melantik orang-orang Ahli Zimmah menjadi menteri atau penguatkuasa , terutama pada zaman khilafah Abbasiyyah dan tidak ada seorang pun alim ulama yang menginggkari perkara tersebut. Kecualilah jika para menteri / penguatkuasa non muslim itu bersikap sewenang-wenangnya terhadap kaum muslim.

Oleh itu, dakwaan bahawa semua ulama menerima setiap bentuk pelantikan bukan Muslim tanpa sebarang perbezaan pandangan memerlukan bukti khusus. Begitu juga, tidak tepat untuk menyamakan semua jawatan pentadbiran dengan jawatan kepimpinan tertinggi negara.

Penilaian yang lebih teliti perlu mengambil kira jenis sistem pemerintahan, peruntukan undang-undang, tanggungjawab jawatan dan kepentingan masyarakat.

C. Dalil Berkenaan Keadilan terhadap Golongan Bukan Muslim

Allah SWT berfirman dalam Surah al-Mumtahanah, ayat 8:

لا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُم مِّن دِيَارِكُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ

Maksudnya:

“Allah tidak melarang kamu daripada berbuat baik dan berlaku adil terhadap orang yang tidak memerangi kamu kerana agama dan tidak mengusir kamu dari kampung halaman kamu. Sesungguhnya Allah mengasihi orang yang berlaku adil.”

Ayat ini menjelaskan bahawa Islam mengiktiraf prinsip berbuat baik dan berlaku adil terhadap golongan bukan Muslim yang tidak memerangi umat Islam atau mengusir mereka dari tempat tinggal mereka.

Walau bagaimanapun, ayat ini secara langsung membincangkan hubungan dengan golongan bukan Muslim yang tidak memerangi umat Islam. Penggunaannya dalam perbahasan mengenai pelantikan pemerintah dan ketaatan politik perlu disertai dalil serta huraian fiqh yang berkaitan.

D. Adakah Umat Islam Wajib Mentaati Pemerintah Bukan Muslim?

Persoalan ini perlu dibezakan mengikut keadaan dan sistem pemerintahan.

Bagi umat Islam yang hidup sebagai golongan minoriti di negara bukan Islam, kewajipan mematuhi undang-undang yang sah, menunaikan tanggungjawab sebagai penduduk dan menjaga keamanan merupakan perkara penting. Ketaatan tersebut tidak bermaksud seseorang Muslim perlu melakukan perkara yang dilarang oleh Allah SWT.

Dalam perbahasan Islam, ketaatan kepada manusia tidak mengatasi ketaatan kepada Allah dan Rasul-Nya. Pada masa yang sama, perbezaan agama pemerintah tidak secara automatik bermaksud setiap arahan atau undang-undang negara mesti ditolak.

Oleh itu, sesuatu arahan perlu dinilai berdasarkan kandungannya, kewajipan agama yang terlibat, undang-undang yang berkenaan dan keadaan sebenar. Jika timbul konflik antara tuntutan undang-undang dengan kewajipan agama, umat Islam wajar mendapatkan penjelasan daripada pihak berautoriti dan mengambil langkah yang sah serta berhikmah.

Kesimpulan

Perbincangan tentang pemerintahan, ketaatan dan kepimpinan bukan Muslim memerlukan penelitian terhadap dalil al-Quran, hadis, huraian ulama dan realiti sistem politik semasa.

Beberapa prinsip utama yang perlu dipegang ialah:

• Ketaatan kepada pemerintah bukan ketaatan mutlak tanpa batas.
• Perbezaan pendapat politik tidak secara automatik menjadi persoalan iman dan kufur.
• Kritikan terhadap pemerintah tidak semestinya sama dengan pemberontakan.
• Istilah Khawarij tidak boleh digunakan secara sewenang-wenangnya.
• Hubungan dengan golongan bukan Muslim perlu mengambil kira prinsip keadilan, amanah, undang-undang dan kemaslahatan.
• Isu pertikaian perlembagaan hendaklah diselesaikan melalui saluran undang-undang yang sah.

Perbincangan ilmiah yang matang menuntut kita membezakan antara nas agama, tafsiran ulama, pertimbangan politik dan peruntukan undang-undang. Dengan cara ini, perbezaan pandangan dapat dibincangkan secara berilmu tanpa mudah menuduh, mengkafirkan atau menyesatkan pihak lain.